Kiedy podejrzewa się udział NBS1 w rodzinnych nowotworach piersi i prostaty

W wielu rodzinach, mimo licznych zachorowań na raka piersi lub prostaty, przyczyna dziedzicznej predyspozycji pozostaje niewyjaśniona nawet po wykluczeniu mutacji w genach BRCA1 i BRCA2. Gdy podstawowa diagnostyka genetyczna nie przynosi odpowiedzi, specjaliści mogą rozważyć analizę dodatkowych genów. Jednym z nich jest NBS1, którego badanie ma szczególne znaczenie w populacji polskiej ze względu na częstsze występowanie charakterystycznej mutacji.

Rola genu NBS1 w naprawie DNA

Gen NBS1 (znany również jako NBN) koduje białko o nazwie nibryna. Jest ono kluczowym składnikiem kompleksu MRN, który oprócz nibryny tworzą białka MRE11 i RAD50. Kompleks ten pełni funkcję czujnika uszkodzeń DNA. Jego głównym zadaniem jest wykrywanie pęknięć obu nici helisy DNA i inicjowanie procesów naprawczych. Niesprawność tego mechanizmu, spowodowana mutacją w genie NBS1, prowadzi do gromadzenia się błędów w materiale genetycznym i zwiększa ryzyko rozwoju nowotworu.

Uszkodzenia DNA mogą powstawać spontanicznie podczas replikacji lub pod wpływem czynników zewnętrznych. Kompleks MRN w odpowiedzi na nie rekrutuje inne białka, w tym kinazę ATM, która zatrzymuje cykl komórkowy. Daje to komórce czas na naprawę przed kolejnym podziałem. Całkowity brak funkcji białka NBS1 prowadzi do rzadkiej, ciężkiej choroby genetycznej – zespołu Nijmegen. Natomiast posiadanie jednej zmutowanej kopii genu (heterozygotyczność) zwiększa podatność na nowotwory.

Wskazania do badania genu NBS1

Analizę genu NBS1 rozważa się w wybranych sytuacjach klinicznych, a nie jako rutynowe badanie. Wskazaniem może być sytuacja, w której w rodzinie obserwuje się liczne przypadki raka piersi lub prostaty, a wyniki podstawowych badań genetycznych (np. dla genów BRCA1, BRCA2, CHEK2) nie wyjaśniają tej agregacji. Decyzja o teście nie opiera się na pojedynczym kryterium, jak wiek zachorowania, lecz na całościowym obrazie klinicznym i wywiadzie rodzinnym.

Obecnie badanie genu NBS1 często wykonuje się w ramach paneli wielogenowych (NGS). Pozwalają one na jednoczesną analizę wielu genów związanych z dziedziczną predyspozycją do nowotworów. Takie podejście zwiększa szansę na zidentyfikowanie molekularnego podłoża choroby w rodzinie. Ma to szczególne znaczenie w populacji polskiej, gdzie występuje tzw. mutacja założycielska c.657_661del5, odpowiadająca za część przypadków dziedzicznej skłonności do raka.

Znaczenie kliniczne analizy NBS1

Wykrycie patogennej mutacji w genie NBS1, takiej jak c.657_661del5, jest informacją o podwyższonym ryzyku zachorowania, jednak jego skala zależy od wielu czynników. Szacunki ryzyka różnią się między badaniami i są modyfikowane przez wywiad rodzinny oraz populację, z której pochodzi pacjent. Dla raka piersi ryzyko względne (Odds Ratio) szacuje się na około 2,4–2,6. W przypadku raka prostaty ogólne ryzyko wzrasta około 2,5-krotnie, ale w rodzinach z licznymi zachorowaniami może być ono nawet 4,6-krotnie wyższe.

Obecność mutacji nie determinuje rozwoju choroby, ponieważ jej penetracja jest niepełna – nie każdy nosiciel wariantu patogennego zachoruje. Wynik dodatni jest wskazaniem do objęcia pacjenta i jego rodziny poradnictwem genetycznym oraz odpowiednim nadzorem onkologicznym. Interpretacja musi być zawsze osadzona w szerszym kontekście, gdzie kluczowe znaczenie ma wywiad rodzinny, wiek pierwszych zachorowań oraz wyniki badań innych genów predysponujących.

Badanie genu NBS1 stanowi więc ważny element kompleksowej oceny ryzyka dziedzicznego. Nie dostarcza samodzielnej odpowiedzi na każde rodzinne zachorowanie, lecz uzupełnia obraz genetyczny w precyzyjnie określonych przypadkach, pomagając wyjaśnić przyczynę rodzinnego występowania nowotworów.